صفاق(Peritoneum)پریتونئوم چیست؟

«صِفاق »یک غشای دامنه دار است که حفره شکم را می پوشاند و اندام های شکم را (احشای شکم) را می پوشاند.

صفاق تقریباً کلیه احشای داخل روده را می پوشاند و ساختارهای عصبی عروقی را از دیواره بدن به احشای داخل صفاقی منتقل می کند.

این ماده برای حمایت از احشای بدن عمل می کند و مسیرهایی را برای رگ های خونی و لنفاوی فراهم می کند تا از احشا براحتی عبور کنند.

ساختار صفاق و حفره صفاقی. چگونه لایه احشایی برای پوشاندن اندام ها به وجود می آید؟
ساختار صفاق
صفاق از دو لایه تشکیل شده است که با یکدیگر مداوم هستند: «صفاق جداری» و «صفاق احشایی» هر دو نوع از «سلولهای اپیتلیال سنگفرشی» ساده به نام «مزوتلیوم »تشکیل شده اندکه پوست و پوشش رگ های خونی و مری را می پوشانند،آنها مانعی بین بدن و محیط خارجی ایجاد می کنندو از بافت های زیرین محافظت می کنند.

صفاق جداری
صفاق آهیانه (جداری)parietal سطح داخلی دیواره شکم را تحت الشعاع قرار می دهد. این ماده از مزودرم سوماتیک در جنین گرفته شده است.

همان منبع عصبی سوماتیک را مانند ناحیه دیواره شکم که در آن قرار دارد ، دریافت می کند. بنابراین ، درد از ناحیه صفاق جداری به خوبی ترجمه شده است. صفاق آهیانه به فشار ، درد ، پارگی و دما حساس است.

صفاق احشایی
صفاق احشایی برای پوشاندن اکثر احشا شکم به داخل حمله می کند. این ماده از مزودرم اسپلانسیک در جنین گرفته شده است.

صفاق احشایی(Visceral) همان تأمین اعصاب خودمختار احشایی را که تحت پوشش قرار دارد دارد. بر خلاف صفاق جداری ، درد از ناحیه صفاق احشایی موضعی ضعیفی دارد و صفاق احشایی فقط به کشش و تحریک شیمیایی حساس است.

درد ناشی از صفاق احشایی به مناطقی از پوست (dermatomes) گفته می شود که توسط همان گانگلیون های حسی(عصبی) و بخشهای نخاع تامین می شود که فیبرهای عصبی باعث احشا می شوند.

«گانگلیون عصبی» گروهی از اجسام عصبی(توده های بافت) است که در خارج از سیستم عصبی مرکزی واقع شده اند و عملکردهای بسیار مهمی را برای انتقال تکانه های الکتریکی متصل به مغز با اندام های خاص انجام می دهند.

گانگلیون های نخاعی گروهی از گره ها هستند که در ریشه های پشتی یا خلفی اعصاب نخاعی قرار دارند.

«صفاق» تقریباً کلیه احشای داخل روده را می پوشاند و ساختارهای عصبی عروقی را از دیواره بدن به احشای داخل صفاقی منتقل می کند.

به منظور انجام كافي كاركردهاي خود ، صفاق به يك ساختار پيچيده و تاشو تبديل مي شود و از چند اصطلاح براي تشخيص چين ها و فضاهايي كه بخشي از صفاق هستند استفاده مي شود.

دستگاه عصبی
سیستم عصبی در انسان از مغز، نخاع، اندام‌‌های حسی و تمام نورون‌‌هایی ساخته شده است که به عنوان کانال‌‌های ارتباطی بین ارگان‌‌های مختلف بدن فعالیت می‌کنند. سیستم عصبی انسان در درجه اول از یک نوع سلول واحد به نام «نورون» (Neuron) ساخته شده است. به نورون‌ها، سلول‌‌های عصبی نیز گفته می‌شود.

سیستم عصبی از تعداد بسیاری نورون تشکیل شده است. نورون‌ها از یک «جسم سلولی» (Cell Body) مرکزی و تعدادی اجزای گسترش یافته به نام‌های «آکسون» (Axon) (آسه)، پایانه‌های سیناپسی و «دندریت‌ها» (Dendrites) ساخته شده‌ا‌ند. جسم سلولی همچنین به عنوان «سوما» (Soma) شناخته می‌شود.

اعصاب مغزی (Cranial nerves) قسمتی از دستگاه عصبی محیطی هستند که از هسته‌های ساقه مغز منشاء می‌گیرند (به جز عصب بویایی و بینایی).
تعداد اعصاب مغزی، ۱۲جفت است. به غیر از اعصاب بویایی و بینایی که در واقع، قسمتی از دستگاه عصبی مرکزی هستند، بقیه آن‌ها همانند اعصاب نخاعی، جزئی از دستگاه عصبی محیطی به شمارمی آیند.

۱- عصب بویایی ( Olfactory nerve )
۲- عصب بینایی ( Optic nerve )
۳- عصب حرکتی چشمی ( Oculomotor nerve )
۴- عصب قرقره‌ای ( Trochlear nerve )
۵- عصب سه شاخه ( Trigeminal nerve )
۶- عصب اشتقاقی ( Abducens nerve )
۷- عصب چهره‌ای ( Facial nerve )
۸- عصب دهلیزی حلزونی ( Vestibulocochlear nerve )
۹- عصب زبانی حلقی ( Glossopharyngeal nerve )
۱۰- عصب واگ ( Vagus nerve )
۱۱- عصب فرعی ( Accessory nerve )
۱۲- عصب زیرزبانی ( Hypoglossal nerve )

۳۱ جفت عصب نخاعی از نخاع منشعب می‌شوند.

تفاوت‌ عصب مغزی بانخاعی: در اعصاب مغزی ،برخلاف اعصاب نخاعی، تقسیم پیوسته و منظمی به ریشه‌های قدامی و خُلفی وجودندارد.

«نخاع »چون یک خیابان اصلی و در نقش دستیار مغز پیام های حسی را از اندام های بدن به مغز مخابره می کند و دستوراتی که متعاقب این پیام ها توسط مغز صادر می شود را به اندام ها می رساند.

بنابراین بدن ما برای حس و حرکت نیاز جدی به طناب نخاعی دارد

ماسنتری(مزانتری)
«مزانتری» دو لایه از صفاق احشایی است. این یک اندام داخل صفاقی را به دیواره خلفی شکم (معمولاً) متصل می کند. مسیری را برای عبور اعصاب ، رگهای خونی و لنفاوی از دیواره بدن به احشای بدن فراهم می کند.

مزانتر روده باریک «مزانته» نامیده می شود. مزانتریک مربوط به سایر قسمتهای دستگاه گوارش با توجه به احشایی که به آن متصل می شود ، به عنوان مثال ، mesocolons عرضی و سیگموئید ، mesoappendix نامگذاری شده است.

اومنتوم
(omenta) ورقه هایی از صفاق احشایی است که از معده و قسمت پروگزیمال اثنی عشر به سایر اندام های شکم گسترش می یابد.

اومنتوم بزرگ
«اُمنتوم» بزرگتر از چهار لایه صفاق احشایی تشکیل شده است. از انحنای بیشتر معده و قسمت پروگزیمال اثنی عشر نازل می شود ، سپس به عقب تا می شود و به سطح قدامی روده بزرگ عرضی متصل می شود.

این ماده در ایمنی نقش دارد و گاهی اوقات به عنوان «محافظ شکم»نیز شناخته می شود.

Omentum کوچکتر
«اُمنتوم» کمتر یک لایه مضاعف از صفاق احشایی است و بطور قابل توجهی کوچکتر از بزرگتر است و از انحنای کمتر معده و قسمت «پروگزیمال اثنی عشر»به کبد متصل می شود.

توضیح مدیریت سایت-پیراسته فر:اومنتوم(Omentum)چیست؟«غشای سروز»(Serous)چیست؟
اومنتوم(Omentum)لایه ای از صفاق است که یک «غشای سروز» است که حفره شکمی را پوشانده و اندامهای شکم را احاطه می کند.

«غشای سروز»یا لایه سروز،پرده‌ای است که جدار داخلی حفره‌های بدن را می‌پوشاند و روی سطوح اعضای داخلی بر می‌گرداند. سلولهای این پرده صاف ماده‌ای آبکی بنام «مایع سروزی» ترشح می‌کنند.

این رباط از دو قسمت تشکیل شده است: رباط هپاتوگاستریک (ورق تخت ، پهن) و رباط هپاتودودودنال.

صفاق(Peritoneum)پریتونئوم
Peritoneal Cavityحفره صفاقی
visceral peritoneum صفاق احشایی
periteal peritoneum پریتال صفاق
peritoneal cavity حفره صفاقی

«سالپنگیت»چیست؟

«سالپنگیت» یک بیماری التهابی است که باعث ضخیم شدن لوله فالوپ می شود.
عفونتهای سالپنگیت
نوع اول : شامل گره هایی است که در قسمت هایی از لوله فالوپ که دیواره نازک دارد، اتفاق می افتد و حرکت سلول تخم را سخت تر و احتمال بارداری خارج رحمی را زیاد می کند.
نوع دوم: سالپنگیت غیر گره ای است که به دلیل عفونت به وجود می آید و باعث بیماری التهابی لگن، انسداد لوله فالوپ و زخم آن می شود.
پیچ خوردگی(تورشن)لوله های فالوپ وقتی اتفاق می افتد که پیچ خوردگی موجب اختلال در جریان خون وارده به آن ناحیه می شود،خون کافی به این ناحیه نمی رسددرنهایت موجب «تورشن تخمدان» می شود.
اگرچه «سرطان لوله فالوپ»بندرت اتفاق می افتد اما ممکن است به دلیل دگرگیسی نواحی دیگر مثل سرطان تخمدان، سرطان سرویکس و سرطان رحم اتفاق بیفتد.

***
وظایف «صفاق» چیست؟
* محافظت از احشاء: حفاظت احشاء در برابر عفونت ها، به دلیل داشتن سلول های بیگانه خوار یا فاگوسیت (Phagocytic(Cells
* حرکت احشاء: ایجاد سطحی لغزنده برای حرکت آزاد احشای شکمی.
*تسهیل در ترمیم زخم ها: توسط سلول های فیبروبلاست.
* ذخیره چربی: این کار توسط چین های صفاقی صورت میگیرد.

دیواره‌های حفره شکم و قسمت اعظم احشا توسط غشای نازکی به نام «پرده صفاق» پوشانده می شود.

پرده صفاق از نظر بافتی از ۲ لایه که یکی خارجی‌تر و دیگری داخلی‌تر است ساخته شده است.

لایه خارجی که همان «صفاق جداری» است، لیفی (فیبروزی) است، نقش استحکامی دارد و سطح داخلی حفره شکم را می‌پوشاند.

لایه داخلی یا «صفاق احشایی» نقش ترشحی دارد و سروز ترشح می‌کند و سطح احشا را می‌پوشاند.

مایع سروزی باعث رطوبت و لغزندگی می‌شود و به احشا شکمی اجازه می‌دهد که با حداقل سایش بر روی هم و نیز در مقابل جدار شکمی بلغزند.

حرکت احشا: نقش اصلی صفاق ایجاد یک محیط لغزنده برای لغزش احشا نسبت به هم و همچنین حرکات احشا و افزایش اتساع (گشاد شدن) در بعضی از احشا است.

حفاظت از احشا: صفاق دارای سلول‌های فاگوسیت کننده (سلول‌هایی که عامل مهاجم را می‌خورند) از جمله لنفوسیت است که این سلول‌ها ایمنی همورال و سلولی را فراهم می‌کند.

صفاق چیست؟

صفاق یا پرتیونئوم وسیع‌ترین غشای سروزی بدن است.

صِفاق (یا پریتونئوم Peritoneum، یا آب‌شامهٔ شکم یا کاواک‌پوش) در کالبدشناسی، غشا نازکی است که دیواره‌های حفرهٔ شکم (کاواک) و بخش بزرگی از احشا (اندرونه) را می‌پوشاند و از بخش‌های مهم حفاظت می‌کند.

پرده «صفاق» از ۲ ورق تشکیل شده‌است:

یکی ورق کناری جداری یا صفاق جانبی که سطح درونی دیوارهٔ شکم و لگن را می‌پوشاند.

دیگری ورق اندرونه‌ای یا صفاق احشایی که احشا، درون شکم و لگن را مفروش می‌سازد.
چین‌های صفاقی

چین‌های صفاقی نسبت به وضعی که دارند نام‌های گوناگونی دارند ازجمله:

بند: چین صفاقی است که دیواره را به قسمتی از لولهٔ گوارشی متصل می‌نماید. بند از دو ورق تشکیل شده و در ضخامت آن عروق و اعصاب قرار دارد.

«بند‌ها»عبارتند از: بند معده، بند دوازدهه، بند روده، بند پس‌روده.

برخی از «چین‌های صفاقی اعضای تناسلی» را نیز بند می‌نامند مثل بند تخمدان.

«رباط» چیست؟

رباط: چین‌های صفاقی هستند که بین دیواره و اعضایی که جزو لولهٔ گوارشی نیستند قرار دارند مثل رباط پهن که زهدان را به دیواره مربوط می‌سازد.

«چادرینه»چیست؟

چادرینه: چین صفاقی است که دو عضو داخل بطن (از دستگاه گوارش) را به یکدیگر مربوط می‌سازد مانند چادرینه کوچک یا چادرینه معدی کبدی.

«نیام»چیست؟

نیام یا تیغه: در بعضی مواقع دو یا چند ورق صفاقی که در مجاورت یکدیگر قرار گرفته‌اند بهم متصل شده تیغهٔ واحدی را تشکیل می‌دهند. عده‌ای از آن‌ها به آسانی از یکدیگر مجزا می‌شوند، ولی برخی کاملاً بهم چسبیده و غیرقابل تفکیک هستند
لایه سروزی چیست؟

«لایه سروزی »یا نیام Tunica پرده‌ای است که جدار خارجی حفره‌های بدن را می‌پوشاند و روی سطوح اعضای داخلی بر می‌گرداند. این پرده ماده‌ای آبکی ترشح می‌کند.

صفاق به قسمت‌های زیر تقسیم می‌شود:

*لایه خارجی یا صفاق جداری

*لایه احشایی یا صفاق احشایی

چین‌هایی از صفاق که به وسیله آن احشا آویزان می‌شود.

حفره صفاقی

«صفاق جداری»

صفاق جداری دیواره حفره‌های شکمی و لگنی را از داخل می‌پوشاند و به راحتی قابل جدا کردن از این دیواره‌هاست. صفاق جداری نسبت به درد بسیار حساس است.

«صفاق احشایی»

صفاق احشایی قسمتی از صفاق است که سطح خارجی احشا شکمی را می‌پوشاند و به‌صورت کامل با جدار احشا یکی شده و جزو ساختمان آن‌ها است. از این رو قابل جدا کردن از احشا نیست و نسبت به درد نیز حساس نیست.

چین‌های صفاقی

چین‌های صفاقی به‌طورمعمول پرده‌های صفاقی دو لایه‌ای هستند که قسمت‌های مختلف را به یکدیگر متصل می‌کنند.

احشا شکمی یا به وسیله چین‌های صفاقی در حفره آویزان هستند یا خارج حفره صفاقی قرار گرفته اند. ارگان (عضو)‌های خارج حفره صفاق که تنها یک سطح یا بخشی از یک سطح آن‌ها به وسیله صفاق پوشیده می‌شود، اعضای خارج صفاقی خوانده می‌شود.

«مزو »چیست؟

مزو (بند) چین‌های وسیع صفاقی و دو لایه را می‌گویند که در هر قسمت لوله گوارش که باشد نام خاص خود را دارد.

به عنوان مثال؛ مزوکولون عرضی به چین صفاقی که کولون عرضی را در بر گرفته گفته می‌شود.

«حفره صفاقی»

حفره صفاقی یک فضای مجازی و بالقوه است که بین صفاق جداری و احشایی قرار دارد.

سطوح آزاد حفره صفاقی به دلیل ترشحات سروزی لغزنده است و از این رو احشا داخل صفاقی به راحتی در مقابل هم می‌لغزند.

حفره صفاقی را به دو حفره کوچک و بزرگ تقسیم می‌کنند. قسمتی از حفره صفاقی که در پشت و جلوی پانکراس معده است به نام حفره صفاقی کوچک و بقیه حفره صفاقی، حفره صفاقی بزرگ نامیده می‌شود.

در واقع حفره‌ای از شکم را که بلافاصله بعد از باز کردن حفره شکم در مقابل ما قرار می‌گیرد حفره صفاقی بزرگ می‌نامیم.


حفره صفاقی در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟

حفره صفاقی در مردان یک حفره کاملاً بسته و بدون ارتباط با خارج است در حالی که حفره صفاقی در زنان از طریق لوله رحمی با رحم و وا‍ژن و محیط خارج ارتباط دارد.
***
صفاق و حفره ی شکم
صفاق را بصورت بادکنکی (یا بالون) در نظر گرفت که اعضای مختلف، از خارج بـه طـرف داخـل ایـن بادکنـک، فشرده شده اند.
* لایه جداری صفاق در ناحیه شکم، توسط ۶ عصب سینه ای تحتانی و اولین عصب کمر عصب دهـی مـی شـود؛ لایـه جداری صفاق در لگن، توسط عصب اوبتوراتور عصب دهی میشود (لایـه جـداری نسـبت بـه درد، حـرارت و فشـار حسـاس میباشد)؛ اما لایه احشایی صفاق، توسط رشته های عصبی اتونوم (خود مختار) عصب دهی می شود و نسـبت بـه درد، حسـاس نمی باشند ونسبت به کشش حساس هستند؛ (در صورت کشش بیش از حد مزانتر، حس درد از نوع احشایی میباشد).
*حفره صفاقی در مردان بصورت یک کیسه ی کاملا بسته (سطح داخلـی آن، توسـط بافـت پوششـی سنگفرشـی سـاده یـا مزوتلیوم پوشیده شده است) میباشد، اما در زنان، انتهای لوله های رحمی، بداخل حفره صفاقی باز میشوند .حفره صفاقی در جنس مؤنث از طریق لوله های رحمی، رحم و واژن به خارج از بدن مرتبط است.
حفره صفاقی به دو قسمت مجزا تقسیم میشود:
الف) کیسه یا حفـره ی بـزرگ (Greater Sac): قسـمت اصـلی و بزرگتـر حفره ی صفاقی میباشد.
ب) کیسه ی کوچک (Lesser Sac): قسمت کوچک حفره ی صفاقی مـیباشـد کـه در خلـف معـده و چادرینه کوچک قرار دارد. ارتباط بین این دو کیسه یا فضا، از طریق سوراخ اپی پلوئیک یا سوراخ وینسلو میباشـد. (حـدود سوراخ وینسلو عبارت است از: در قدام، ورید باب (Portal.V)؛ در خلف، ورید اجوف تحتانی و مهـره ی ؛ در ناحیـه فوقانی، لوب دم دار (Caudate Lobe) کبد؛ در ناحیه تحتانی، اولین قسمت دئودنوم و بخش افقی شریان هپاتیک).

مری شکمی، معده، دئودنوم، کبد، طحال، روده کوچک، روده بزرگ، سکوم، کولون صعودی، کولون نزولی، کولون عرضـی، کولون سیگموئید و قسمت اعظم پانکراس، جزء اعضای داخل صفاق میباشند؛ عروق (مانند آئورت شکمی، ورید پورت) و اعصاب شکم و لگن و همچنین ساختارهای دستگاه ادراری (مانند کلیه ها)، جزء اعضای خلـف صـفاق میباشند (اعضای خلف صفاقی، اعضایی میباشند که به جدار خلفی شکم چسبیده و فقط از سمت قدام، توسط صفاق پوشـیده میشوند. این اعضاء، در خلف صفاق جای دارند).