گُسل چیست"گسل مشا"چیست؟گسلهای ایران کدامند؟
گُسل چیست؟..«گُسل مشا»چیست؟..گسلهای فعال وغیروفعال چیست؟..
ایران دارای چندگسل است ودرکجاقراردارند؟
«گسل» شکستگی در سنگ هایی است که پوسته زمین را تشکیل می دهند و سنگ ها از هر طرف به موازات آن حرکت می کنند و از هم (موازی)دور می شوند.
هر شکافی در زمین گسل نیست.
آن چه که معرف یک« گسل »است حرکت سنگ در دو طرف آن است.
موقعی که حرکت سنگ ناگهانی است، انرژی آزاد شده موجب زلزله می شود.
تکانهای گسل مشا از همان زمانی که زلزله ۵.۲ دهم ریشتری رخ داده، ادامه داشته که برخی مواقع حس نمیشود و برخی مواقع حس میشود.
روستا(مشا) در ۶ کیلومتری شمال غربی دماوند در مجاورت جاده هراز بعد از آبعلی و قبل از تونل امامزاده هاشم واقع شده است.
روستا(دشت)مشا
فاصله تهران تا «مشا» حدود ۸۰ کیلومتر است. شهر دماوند از شمال در ۲۰۸ کیلومتری ساری، از شرق در ۷۷ کیلومتری فیروزکوه، از جنوب در ۸۸ کیلومتری گرمسار و ۱۰۷ کیلومتری ورامین و از غرب در ۷۴ کیلومتری تهران قرار گرفته است.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهرداری تهران درخصوص لحظات قبل زلزله تهران گفت: این زمینلرزه در همان محدوده گسل مشا روی داده است و این گسل در حال تکان خوردن است.
«رضا کرمی محمدی» رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهرداری تهران در گفتگو با ایلنا در خصوص زلزله لحظات قبل شهر تهران گفت: این زمینلرزه در همان محدوده گسل مشا روی داده و گسل مشا در حال تکان خوردن است.
او ادامه داد: تکانهای گسل مشا از همان زمانی که زلزله ۵.۲ دهم ریشتری رخ داده، ادامه داشته که برخی مواقع حس نمیشود و برخی مواقع حس میشود.
سازمان نقشهبرداری کشور در گزارش تحلیلی از دو زلزله اردیبهشت و خردادماه در تهران؛ اعلام کرد:
قطعه « گسل مشا »که در ١٩ اردیبهشت فعال شده پیشتر هم فعالیت داشته هم در سال ١٦٦٥ میلادی جابهجا شده و هم در زلزله ١٨٣٠ میلادی. در سال ١٦٦٥ یک زلزله به بزرگای ٦ تا ٧ ریشتر اتفاق افتاده و در سال ١٨٣٠ با بزرگی ٧ بوده است. یک زلزله با بزرگای ٥ هم در سال ١٩٣٠ اتفاق افتاده که روی همین قطعه گسل مشا بوده. بدین ترتیب دوره بازگشت بین دو زلزله با بزرگای ٧ در گسل مشا ١٦٥ سال وبین دو زلزله با بزرگای پنج ٩٠ سال است.
رییس اداره ژئودزی و ژئودینامیک و دکترعبدالرضا سعادت مدیرکل ژئودزی و نقشه برداری زمینی می نویسند:منطقه البرز مرکزی لرزه خیز بوده و در طی دو هزارسال گذشته بیش از ٢٠ زمینلرزه با بزرگی ٥/٦ (درمقیاس امواج) سطحی دراین منطقه بوقوع پیوسته است.
از دیدگاه زمین ساخت البرز مرکزی توان ایجاد زمین لرزههای بزرگ را دارد.
گسلهای توانمندی در البرز مرکزی قرار دارند که بارزترین چشمه خطر برای شهر تهران گسل مشاء-فشم و گسل شمال تهران است.
آخرین زلزله بزرگ تهران در ۲۷ مارس ۱۸۳۰ میلادی (١٩٠سال پیش) با بزرگی بیش از هفت درجه ریشتر بود که مناطق شمیرانات و دماوند تقریبا به طور کامل ویران شد و حدود ۷۰ روستا در شرق جاجرود از بین رفتند./۱۵ تیر ۱۳۹۹برنا
مدیریت سایت-پیراسته فر:سایت مسکن وشهرسازی درپی زلزله (چهارشنبه، ۷ خرداد ۱۳۹۹) می نویسد:
زلزله امروز ٧ خرداد ساعت ١٣:٤١ تهران با بزرگى ٤، ادامه پس لرزه هاى زلزله ٥.١ تهران در تاريخ ١٩ ارديبهشت امسال است، گفت: انتظار مى رود تا ٣ ماه پس لرزه هاى زلزله ١٩ ارديبهشت امسال ادامه يابد.
رييس بخش زلزله مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازى ادامه داد: پس لرزه رخداده امروز ٧ خرداد دقيقا روى «گسل مشا» اتفاق افتاد و همين موضوع دليلي بر ادامه پس لرزه هاى زلزله ٥.١ تهران است.
علی بيت اللهى در بيان دلايل بزرگى پس لرزه، توضيح داد: با توجه به آنكه، وقوع پس لرزه ها اندكى با تاخير بوده، پس لرزه امروز باقيمانده انرژى نهفته در درون زمين بوده است.
روال رخداد زلزله ها به اين منوال است كه بايد بتدريج تعداد و بزرگى شان كم شود.
بيت اللهى گفت: پس لرزه امروز به دليل بزرگى در دماوند، روستاى مشا، لواسانات، رودهن، شرق تهران و در مناطقى از تهران احساس شد. احتمال تخريب و خسارت هم داده نمى شود./پایان سایت مسکن وشهرسازی.
مهدی زارع استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله و عضو وابسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در گفت وگو با خبرنگار مهر(۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹) به تحلیل زلزله دیشب تهران پرداخت و در پاسخ گفت:
این زلزله در اثر فعال شدن گسل مشا اتفاق افتاد و از آنجایی که این گسل پیش از این زلزلههای بزرگتری را ایجاد کرده است عجیب نیست،
گسل مشا ۱۹۰ سال پیش زلزله ۷ ریشتری را ایجاد کرده ( زلزله دماوند) ،بنابراین این مساله برای ما مسجل است که این گسل توانایی لغزایی بالاتری را هم دارد
آیابااین زلزله(۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹) «انرژی پتانسیل زلزله تخیله شده »است؟(خطررفع شده؟)
پاسخ دکترزارع: نمیتوان مدعی شد زلزله با بزرگای ۵ ریشتر دیشب باعث تخلیه کامل انرژی آن شده است.
این استاد زلزله شناسی با بیان اینکه فعال شدن گسل مشا میتواند موجب فعال شدن گسلهای پیرامونی هم بشود، ابراز داشت:
نباید فراموش کنیم که این گسل همچنان ظرفیت ایجاد زلزله بزرگتری را هم دارد و یا با تلاقی با گسل شمالی تهران که ۲۰ کیلومتر با این گسل فاصله دارد، شمال شرقی تهران را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا دهها پس لرزه شب گذشته را میتوان گذر خطر زلزله بزرگتر تهران دانست؟
پاسخ دکترزارع: خیر، این پس لرزهها میتواند سیکل زلزله باشد،
همانطورکه در زلزله کرمانشاه هم شاهد بودیم ابتدای زلزله با قدرت ۴.۳ ایجاد شده، پس از بیست دقیقه زلزله ۲.۵ ریشتری آمد اما پس از ۲۰ دقیقه زلزله اصلی با بزرگای ۷.۳ ریشتر ایجاد شد.
زارع فاصله میان پیش لرزهها را از چند دقیقه، چند ساعت و یک یا دو هفته متغیر دانست و گفت: همچنان امکان وقوع زلزله بزرگتر هست.
«زارع» درباره احتمال فعال شدن آتشفشان دماوند نیز گفت: زلزلههای آتشفشانی مشخصاتی دارد که با زلزلههای گسلی تفاوت دارد، یعنی اگر مقدمه وقوع آتشفشان باشد، قابل تشخیص است و این زلزله مشخصات زلزله آتشفشانی را نداشت./پایان مصاحبه مهدی زارع.
ظاهرحسین شمالی و سید سروش انفرادی؛۲ محقق زلزلهشناسی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران:چنانچه در شهر تهران از پتانسیل یک سامانه هشدار سریع زمینلرزه بهره برده شود و همچنین تراکم و تعداد ایستگاهها و حسگرها در اطراف شهر تهران و به ویژه بر روی گسلهای مشا، شمال تهران و ری افزایش یابد، در صورت رخداد یک زمینلرزه بزرگ در شهر تهران، میتوان زمانهای هشدار بسیار قابل توجهی را برای انجام اقدامات پیشگیرانه قبل از رسیدن امواج مخرب زمینلرزه به شهر تهران، به همراه داشت.
ظاهرحسین شمالی - سید سروش انفرادی: زمينلرزه در کشور ایران، به عنوان یکی از فعالترین مناطق زمینشناسی جهان، مهمترین عارضه تکتونیکی به شمار میآید. تهران، پایتخت پرآوازه ایران، در جنوب رشته کوههای البرز مرکزی و در یک دشت وسیع قرار گرفته است که تحت تاثير چندین گسل فعال با پتانسیل خطر لرزهای بالا قرار دارد.
مهمترین گسلهای شهر تهران عبارتند از:
۱-گسل مشا با طول تقریبی ۲۰۰ کیلومتر.
۲-گسل شمال تهران با طول ۹۰ کیلومتر.
۳-گسل جنوب ری با طول ۲۰ کیلومتر.
به نظر ميرسد گسل مشا-فشم یکي از فعالترین گسلهای تهران است که از سمت فیروزکوه و دماوند تا محدوده کندوان امتداد یافته و چندین زمينلرزه بزرگتر از ۶,۵ را در سالهاي ۹۵۸، ۱۶۶۵ و ۱۸۳۰ ميلادي در گستره دماوند-شمیرانات تجربه كرده است. از قرن ۱۹ ميلادي تا به امروز، واقعه بزرگي نزدیک تهران تعيين محل نشده است، ولیکن طی یک دهه اخیر چندین زمينلرزه با بزرگي بيش از ۵ به فعاليت گسل مشا نسبت داده شده است. لذا تهران از جمله كلانشهرهاي دنياست كه در آن وقوع زمينلرزههاي مخرب ناشي از جنبش پهنههاي فعال، اجتنابناپذیر به نظر ميرسد.
زمينلرزه بامداد جمعه، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ دماوند با بزرگای ۵.۱ در مقیاس ریشتر
طبق گزارش مرکز لرزهنگاری کشوری،
روزجمعه ۱۹ اردیبهشت۱۳۹۹،ساعت ۴۸ دقیقه بامداد، زمینلرزهای به بزرگی ۵.۱ در مقیاس ریشتر دماوند در استان تهران را لرزاند.
پس از زمينلرزه ۲۹ آذر ۱۳۹۶ ملارد با بزرگای ۵.۲ در مقیاس ریشتر، زمينلرزه اخیر دماوند بزرگترین و نزدیکترین زمينلرزه به شهر تهران بوده است.
با توجه به اینکه نزدیکترین گسل به گستره دماوند«گسل مشا» میباشد، احتمال میرود که «گسل فعال مشا» مسبب این زمینلرزه باشد.
مطابق با برآوردها و مطالعات صورت گرفته:
«گسل مشا هر ۱۶۵ سال، مسبب زمينلرزه بزرگی در تهران خواهد بود».
بررسی و ارزیابی اسناد موجود، حاکی از این است که گسل مشا آخرین بار حدود ۱۹۰ سال پیش باعث وقوع زمینلرزه مهیب ۲۷ مارس ۱۸۳۰(۷ فروردین ۱۲۰۹)دماوند-شمیرانات با بزرگي حدود ۷,۱ ریشترشده است.
زمینلرزه اخیر دماوند، بار دیگر نگرانیهای زیادی را مبنی بر وقوع زمينلرزهای بزرگ در تهران به وجود آورده است.
شدت یافتن روند گسترش شهري، تمركز جمعيت و سرمایههاي مادي و معنوي و ساخت و ساز در حریم گسلها، تهران را به لحاظ ریسک زلزله بسیار آسیبپذیر ساخته است. لذا بار دیگر و با علم به مشکلات موجود و یک احساس خطر جدي براي بروز بحران ناشي از رخداد فاجعههایي نظير زمينلرزه بم با شدتي چند برابر در تهران، ضرورت وجود یک سامانه هشدار سریع زمینلرزه برای کاهش حجم خسارات در شهر تهران، بیش از پیش احساس میشود.
سامانه هشدار سریع زمينلرزه
ایده سامانههای هشدار سریع زمينلرزه به عنوان یکی از پیشرفتهترین روشها برای کاهش سطح آسیبهای زمينلرزه، در دهه ۹۰ میلادی شکل گرفت. برای اولین بار در سال ۱۹۹۵ میلادی، اولین سامانه هشدار سریع زمينلرزه در جهان در کشور مکزیک و شهر مکزیکوسیتی نصب و راهاندازی شد. پس از تجربه موفق مکزیک در این زمینه، کشورهای زلزلهخیز و پیشرو در امر زلزله نظیر ژاپن، آمریکا، تایوان، ایتالیا و ... نیز به استفاده از این سامانهها روی آوردند. یک سامانه هشدار سریع زمينلرزه، یک سیستم اطلاعرسانی زمينلرزه است که به محض وقوع زمينلرزه و قبل از رسیدن امواج مخرب آن به مناطق مسکونی، اقدام به شناسایی آن کرده و موقعیت و بزرگی آن را تخمین میزند و در صورت تشخیص مخرب بودن زمينلرزه، پیام هشدار صادر میکند. به هنگام وقوع زمينلرزه، دو نوع از امواج به نامهای P و S، شروع به انتشار میکنند. ابتدا موج P و سپس موج S منتشر میشود. موج P سرعت بیشتری نسبت به موج S داشته و معمولا هیج خطری به همراه ندارد. اما موج S که موج مخرب زمينلرزه شناخته میشود، سرعت کمتری نسبت به موج P داشته و دیرتر به مناطق مسکونی میرسد. لذا سامانه هشدار سریع زمينلرزه از این اختلاف سرعت امواج P و S استفاده کرده و با نصب ایستگاههای لرزهنگاری و حسگر بر روی گسلها، به محض وقوع زمينلرزه و دریافت موج P، آن را شناسایی میکند. سپس در ۳ الی ۴ ثانیه موج P را آنالیز کرده و تمام اطلاعات زمينلرزه اعم از بزرگی آن استخراج شده و در صورت مخرب بودن و بزرگ بودن زمينلرزه، سریعا اطلاعات زمينلرزه به مرکز پردازش فرستاده میشود و مرکز پردازش نیز پیام هشدار را به سایر مراکز حساس و مهم جهت انجام اقدامات لازم صادر میکند (شکل۱).
یکی از پارامترهای کلیدی و تعیینکننده در سامانههای هشدار سریع زمينلرزه، زمان هشدار است. زمان هشدار، زمان در دسترس برای انجام اقدامات آنی و پیشگیرانه پس از وقوع زمینلرزه و قبل از رسیدن زمينلرزه به مناطق مسکونی به منظور کاستن از خسارات احتمالی پیشرو است. همانطور که در شکل 1 نیز مشاهده میشود، هر چه تعداد حسگرهای بیشتری بر روی گسل و یا در نزدیکی آن نصب شود، زمينلرزه سریعتر آنالیز شده و زمان هشدار بیشتری برای انجام اقدامات لازم در دسترس خواهد بود. به طور کلی دو نوع هشدار در بحث سامانههای هشدار سریع زمينلرزه مطرح است،
۱) هشدار به کاربران خاص
2) هشدار به عموم مردم.
هشدارهایی که فقط به کاربران خاص مخابره میشوند، شامل اطلاعاتی در مورد زمان تخمینی رسیدن زمینلرزه به مناطق مختلف است تا اقدامات لازم در صورت نیاز انجام شود. برخلاف کاربران پیشرفته که درک و آمادگی بالایی برای برخورد با این شرایط را دارند، مردم معمولی در مواجهه با این شرایط ممکن است دچار سردرگمی شوند. لذا مکمل بازدهی بالای این نوع از سامانهها، آموزش مناسب مردم است. برخورد مناسب در موقع رویداد زمینلرزه نیز بستگی به شرایط و مکان داشته و این ضروری است که مردم بدانند که در هر شرایط باید چه اقداماتی انجام دهند.
شکل ۱: سازوکار حاکم بر یک سامانه هشدار سریع زلزله
در کشور ایران و در شهر تهران نیز سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در سال ۱۳۸۷ و با مشارکت آژانس همکاریهای بینالمللی ژاپن (جایکا)، اقدام به نصب ۱۰ حسگر و ایستگاه در سطح شهر تهران و ۴ ایستگاه بر روی گسل مشا نموده است. این سازمان به عنوان اولین مرکز در شهر تهران، بستر مساعدی را جهت استفاده از قابلیت سامانههای هشدار سریع زمینلرزه فراهم آورده است. با توجه به نحوه توزیع گسلها در اطراف شهر تهران از جمله گسل مشا، این حسگرها و ایستگاهها به گونهای توزیع شدهاند که بتوانند کل شهر تهران و مناطق اطراف آن را پوشش دهند. همچنین این سازمان کماکان نیز به صورت پایلوت زمینلرزهها و رخدادها را به منظور استفاده در سیستم هشدار سریع زمینلرزه رصد میکند.
در این راستا، طی مطالعه شبیهسازی محققین موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران که بر روی زمینلرزه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹دماوند صورت گرفته است، زمان هشدار ۵ الی ۱۴ ثانیه برای کل شهر تهران جهت انجام اقدامات لازم قبل از رسیدن امواج مخرب زمینلرزه برآورد شده است (شکل ۲). همانطور که در شکل ۲ مشاهده میشود، دایره سبز رنگ محل اصلی زمینلرزه و ستاره قرمز رنگ محل تخمین زده شده با استفاده از سیستم هشدار سریع زمینلرزه است. همچنین مثلثهای مشکی رنگ، نحوه توزیع ایستگاهها و حسگرها و محدوده قرمز رنگ درون شکل نیز ناحیه کور میباشد. ناحیه کور، منطقهای است که امواج مخرب S زمینلرزه به آنجا رسیده و هیچ زمان هشداری را برای انجام اقدامات لازم نمیتوان برای آن ناحیه متصور شد. لذا این مطالعه در صدد آن است تا بار دیگر ضرورت وجود یک سامانه هشدار سریع زمینلرزه در شهر تهران را یادآور شده و قابلیت این سامانهها در خلق زمانهای هشدار برای انجام تمامی اقدامات پیشگیرانه قبل از رسیدن زمینلرزه به شهر تهران را گوشزد نماید. چنانچه در شهر تهران از پتانسیل یک سامانه هشدار سریع زمینلرزه بهره برده شود و همچنین تراکم و تعداد ایستگاهها و حسگرها در اطراف شهر تهران و به ویژه بر روی گسلهای مشا، شمال تهران و ری افزایش یابد، در صورت رخداد یک زمینلرزه بزرگ در شهر تهران، میتوان زمانهای هشدار بسیار قابل توجهی را برای انجام اقدامات پیشگیرانه قبل از رسیدن امواج مخرب زمینلرزه به شهر تهران، به همراه داشت. همچنین میتوان از حجم تلفات و خسارات احتمالی به میزان قابل ملاحظهای کاست.
شکل ۲: زمانهای هشدار برآورد شده برای شهر تهران
نتیجهگیری:در این مطالعه، به سودمندی، ضرورت و شایستگی سامانه هشدار سریع زمینلرزه در کلانشهر تهران پرداخته شده است. در این راستا، زلزله بامداد جمعه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ دماوند با بزرگای ۵.۱ در مقیاس ریشتر، مورد واکاوی و مطالعه شبیهسازی سامانه هشدار سریع زمینلرزه قرار گرفت که مطابق با نتایج حاصل شده، برای کل گستره تهران بزرگ زمانهای هشدار قابل اعتماد ۵ الی ۱۴ ثانیه برآورد شده است. آنچه مسلم است این است که تهران دیگر بار شاهد رخدادهایی از این دست خواهد بود و چه بسا در آیندهای نزدیک، گسل مشا زمینلرزه مهیب ۱۹۰ سال پیش خود را تکرار کند. بدین منظور پیشنهاد میشود که هر چه سریعتر زیرساختهای لازم جهت بهرهمندی کامل از قابلیت سیستمهای هشدار سریع زمینلرزه در شهر تهران فراهم گردد.
لذا یک سامانه هشدار سریع زمینلرزه به صورت بالقوه میتواند در شکلگیری اقدامات اساسی محافظتی و پیشگیرانه (نظیر توقف جریانهای تاسیسات برق و گاز، توقف عملیاتهای فرودگاهی و قطارهای سریعالسیر، پخش هشدارهای شنیداری (صوتی)، اعلام آمادهباش به کلیه نیروهای امدادی، آتشفشانی و ...)، ادای فریضه نماید./۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۹انتخاب.
توضیح مدیریت سایت-پیراسته فر:ساختارزمین وچگونگی شکل گیری یک زلزله وگسل های روی کره زمین:
آشنایی با تشکیل،گسل، کوه،آتشفشان،زلزله،پس لرزه،سونامی و..
«زمین» مثل یک «هلو »وامادرحال حرکت
زمین زیرپای ما هر چند سفت و ثابت به نظر میرسد اما در واقع در حال حرکت است. کره زمین را مثل یک هلو فرض کنید که پوست دارد،
زیر آن گوشت است و در مرکز هسته. کره زمین هم سه لایه اصلی دارد، یکی همین زمین زیر پای ما است که لایه خارجی کره زمین است و به آن «پوسته »میگوییم. این لایه از سنگ که فقط یک درصد بالایی کره زمین است، تشکیل شده.
ضخامت پوسته در اقیانوس و خشکی متفاوت است، در کف اقیانوس بین پنج تا ده کیلومتر و در خشکی سی تا پنجاه کیلومتر.
روی پوسته لایه دیگری قرار دارد به نام «جبه» یا گوشته که از سنگ نرمتر و غلیظ و چسبناک تشکیل شده و حدود ٨٥ درصد حجم کره زمین را تشکیل میدهد. هسته بسیار داغ کره زمین که یک قسمت خارجی (مایع) و داخلی (جامد) دارد از آهن و نیکل تشکیل شده است
گسل چیست؟
سطح کره زمین صفحاتی از سنگ سخت است که روی اقیانوسی غلیظ و چسبناک قرار دارند. این صفحات حرکت میکنند، بسیار کُند و در طول میلیونها سال. گاهی از هم دور میشوند گاهی به هم نزدیک.
جایی که دو یا چند صفحه به هم برخورد میکنند را «گسل» مینامیم.
صفحات عمودی وافقی
وقتی دو یا چند صفحه به هم میرسند، دو حالت اتفاق میافتد، یا دو صفحه افقی در کنار هم حرکت میکنند، در دو جهت مخالف یا در یک جهت با سرعت متفاوت. گاهی هم دو صفحه به هم برخورد می کنند و یکی به زیر دیگری میرود.
«کوه»چگونه بوجودمی آید؟
گاهی وقتی دو صفحه به هم برخورد میکنند یکی (معمولا پوسته اقیانوسی) به زیر دیگری نمیرود بلکه فشار برخورد دو صفحه به شکل چینخوردگی در پوسته ظاهر میشود که به آن کوه میگوییم. به همین دلیل است که مثلا ارتفاع قله اورست در حال افزایش است.
گاهی دو صفحه در کنار هم عمودی حرکت میکنند، یا یک صفحه فرو مینشیند و پایینتر از صفحه کناری قرار میگیرد یا یک صفحه به علت فشار از پایین به بالا حرکت میکند و بالاتر از صفحه کناری قرار میگیرد.
«لغزش عمودی» وقتی اتفاق میافتد که دو صفحه در حال دور شدن از هم هستند و پوسته بالای گسل ضعیف میشود.
«آتشفشان» چگونه بوجودمی آید؟
وقتی دو صفحه از هم دور میشوند و برای پر کردن شکاف ماگما (مواد مذاب درون زمین) جای آن را میگیرد. وقتی ماگما سرد میشود سنگهای جدید در پوسته شکل میگیرند. این پدیده ممکن است به شکل «آتشفشان» ظاهر شود
«زلزله» اینگونه اتفاق می افتد
وقتی دو صفحه، عمودی یا افقی نسبت به هم حرکت کنند انرژی بزرگی در سطح کره زمین ایجاد میشود که به آن زلزله میگوییم.
زلزله در پوسته یا طبقه بالای جبه اتفاق میافتد یعنی تا عمق هشتصد کیلومتری سطح زمین.
با اینکه سنگهای تشکیل دهنده کره زمین ممکن است سخت به نظر برسند اما در عمل باید آنها را مثل «فنر »دانست.
این سنگها میتوانند در طول زمان در خود «انرژی ذخیره کنند».
زمانی که این انرژی در محل گسل بیشتر از تحمل سنگهای پوسته(تکنونیک) آن شود، گسل به لغزش در میآید و انرژی ویرانگری آزاد میشود. زلزله رُخ می دهد.
«پس لرزه» چیست؟
بعد از هر زلزله همچنان انرژی آزاد میشود اما اندازه آن به تدریج کمتر میشود. این لرزههای ضعیفتر را پسلرزه مینامند که معمولا کوچکتر از زلزله اصلی هستند. پسلرزهها خود میتوانند مخرب باشند و به سازههایی که در زلزله اصلی آسیب دیدهاند لطمه بیشتری بزنند.
پسلرزهها ممکن است تا دو سال بعد از زمین لرزه اصلی ادامه پیدا کنند.
کانون زلزله چیست؟
هر زلزله یک کانون دارد که محل اصلی آزاد شدن انرژی در اثر برخورد یا لغزش دو صفحه است. اگر این اتفاق در عمق کمتر از هفتاد کیلومتر بیفتد کانون زلزله کمعمق،
اگر در عمق هفتاد تا سیصد کیلومتر باشد عمق متوسط، و اگر بین سیصد تا هشتصد کیلومتر باشد عمیق دانسته میشود.
اگر کانون زلزله زیر اقیانوس باشد باعث امواج عظیمی میشود که به« سونامی» معروفند.
اینکه انرژی زلزله در چه عمقی آزاد شود در ویرانگری زلزله نقش دارد، هر چه کانون عمیقتر باشد امواج تا به سطح زمین برسند ضعیفتر میشوند. محلی در سطح زمین که بالای کانون زلزله نام دارد «مرکز زلزله »نامیده میشود.
شناسایی عمق زلزله سختتر از شناسایی مرکز زلزله است. برای تعیین عمق زلزله باید ایستگاههای لرزهنگاری در نزدیک آن باشند.
کمربند زلزله (خطهای زرد) در دنیا و نقاطی که زلزله آمده است (نقطههای قرمز)
مقیاس-اندازه گیری- زلزله(ریشتریامرکالی)
در حال حاضر زلزله در سراسر دنیا با مقیاس بزرگی یا بزرگا (MW) سنجیده میشود و واحد ریشتر منسوخ شده است. دلیل ساده این است که بزرگی با دقت بیشتر بزرگی زمین لرزه را بخصوص در زمین لرزههای بالای پنج اندازه میگیرد و به همین دلیل جایگزین ریشتر شده است.
قدرت یا شدت زلزله با واحد دیگری اندازهگیری میشود به نام مرکالی. این مقیاس دوازده درجه دارد، تا شدت هفت میزان تخریب ناچیز است. در شدت هشت ساختمانهای ضعیف فرو میریزند و از آن به بالا ویرانی وسیع است.بزرگی همیشه با شدت (قدرت تخریب) زلزله رابطه مستقیم ندارد./منبع:BBC
توضیح نگارنده-پیراسته فر:گُسل چیست؟کشورایران درای چندگسل است؟
گُسل چیست؟
گسل شکستگی در سنگ هایی است که پوسته زمین را تشکیل می دهند و سنگ ها از هر طرف به موازات آن حرکت می کنند و از هم دور می شوند.
هر شکافی در زمین گسل نیست.
آن چه که معرف یک« گسل »است حرکت سنگ در دو طرف آن است.
موقعی که حرکت سنگ ناگهانی است، انرژی آزاد شده موجب زلزله می شود.
بعضی از گسل ها بسیار کوچکند.
اما گسل هایی هم وجود دارند که بخشی از سیستم های گسلی بزرگ هستند که سنگ ها به موازات آنها صدها کیلومتر از همدیگر می لغزند و دور می شوند.
این سیستم های گسلی خط مرزی صفحات عظیمی هستند که پوسته زمین را تشکیل می دهند. به عنوان مثال در منطقه «بی سان» فرانسیسکو، گسل های فعال کواترنری بخشی از مرز بین صفحات آمریکای شمالی و اقیانوس آرام هستند.
بعضی از گسل ها از فضا هم قابل تشخیص هستند.
« گُسل فعال »چه گسلی است؟
وجود گسل در یک منطقه نشان می دهد که در زمان گذشته تغییراتی در طول آن ایجاد شده است.این جابه جایی ها یا به صورت آرام است که هیچ گونه لرزشی را در زمین ایجاد نکرده ولی گاه به صورت ناگهانی رخ داده است که اغلب همین حرکت های ناگهانی سبب زلزله می شوند.اکثر گسل ها غیر فعال می باشند و در واقع از تغییر شکل های گذشته باقی مانده اند.
گسل ها را با نام های گسل های فعال و غیر فعال می شناسیم.
«گسل های فعال» به گسل های گفته می شوند که در یک دوره خاص ، سبب قطع لایه های زمین شده اند و شکستگی های ایجاد شده است و روی آن زمین لرزه های به وجود آمده است که گاهی مردم آنها را احساس نمی کنند.
گاهی بخش های از این گسل ها به اصطلاح دچار قفل شدگی می شوند و شروع به انباشته شدن انرژی می نمایند(این انرژی حرکت دائمی روی سطح زمین است که برای ایران ، نزدیک شدن صفحه ی عربستان به ما می باشد) پس می توان اینگونه گفت که فشار دائمی داشته ایم که این فشار به مقاومت شروع می کند و مناطقی که گسل ها وجود دارند به عنوان نقطه ضعف ها می باشند.
می توانیم اینگونه بگوییم که گسل ها صفحه های هستند که پیش تر بر روی آنها شکستگی ایجاد شده است که در فرایند چرخش و تکمیل زمین رخ داده اند.
گسل های ایران
سرزمین ایران توسط گسل های اصلی و فرعی با روندهای مختلف پوشیده شدهاند. تعدادی از گسل های اصلی که در زمین شناسی و منطقه ساختاری ایران ، حوضههای رسوبی ، تشکیل کانسارهای رگهای و مناطق زلزله خیز ایران نقش دارند عبارتند از :
گسلهای با روند تقریبی شرقی - غربی
گسل البرز (A)
از شرق گرگان تا لاهیجان بین واحد گرگان تا رشت و البرز قرار دارد و روند آن از روند البرز مرکزی تبعیت میکند. این گسل از سیلورین یا قبل از آن فعالیت داشته و شمال آن فاقد سنگهای ائوسن است، ولی رخسارههای دریایی میوسن شمال آن با البرز تفاوت دارد.
گسل آبیک - فیروزکوه (AF)
از آبیک قزوین تا فیروزکوه در بخش جنوبی البرز کشیده شده است و قسمتی از آن به نام راندگی مشا - فشم خوانده میشود. گسل آبیک - فیروزکوه حداقل از دوره لیاس فعالیت داشته است. چون رسوبات سازنده شمشک (لیاس) فعالیتهای آتشفشانی مزوزوئیک در شمال آن بیشتر است.
گسل سمنان (S)
در شمال سمنان قرار دارد و جدا کننده کوه های البرز از ایران مرکزی است. این گسل در فاصله 15 تا 25 کیلومتری گسل عطاری قرار دارد که احتمالا هر دو در دشت آهوان - قوشه به یکدیگر میپیوندند.
گسل سمنان از شرق تا دامغان و از غرب تا دشتهای ده نمک - گرمسار امتداد دارد. این گسل چپ گرد است و شیب آن به طرف جنوب ناپیوستگیهایی در سنگهای ایوسن شمال سمنان بوجود آورده است.
گسل های البرز غربی و آذربایجان
گسل تبریز (T)
این گسل از شمال تبریز پس از گذشتن از خوی و ماکو به سمت کوههای آستارا در ترکیه ادامه مییابد. با توجه به اینکه در طول گسل تغییر روند مشاهده میشود، احتمالا این گسل میتواند از به هم پیوستن چند گسل حاصل شده باشد، ولی به هر حال روند کلی آن شمال غربی - جنوب شرقی است و احتمالی در امتداد گسل قم - زفره است. این گسل از جنوب شرقی به کوههای زنجان - سلطانیه میرسد و راستگرد است. گسل تبریز در فاصله بین خوی تا ماکو مرز سنگهای آفره رنگین آذربایجان غربی را مشخص میکند.
گسل آستارا (A)
این گسل با روند شمالی - جنوبی در شرق آذربایجان و بخش غربی دریاچه خزر از شمال ایران تا قفقاز کسیده شده است. گسل آستارا در فرورفتگی دریاچه خزر نسبت به سرزمین آذربایجان شرقی نقش داشته است.
گسل ارومیه (R)
از ماکو به طرف جنوب ، از غرب دریاچه ارومیه میگذرد و در زرینه رود ختم میشود. این گسل ادامه گسل تبریز به شمار میآید و احتمالا فرورفتگی دریاچه ارومیه نتیجه عملکرد آن است. به دلیل عدم وجود سنگهای تریاس و ژوراسیک و در مقابل گسترش زیاد سپر قدیمی سنگهای پرکامبرین تا پرمین در مغرب آن میتواند حاکی از وجود کوهزایی کاتانگایی باشد. ضمنا فعالیت این گسل در فاز سیمرین پیشین نیز مشاهده میشود.
گسل های ایران مرکزی
گسل ترود (Tr)
این گسل از جمله گسلهای شمال کویر نمک ایران مرکزی بشمار میآید که با روند شمال شرقی - جنوب غربی در شمال گسل درونه (گسل بزرگ کویر) قرار دارد. فعالیت آن با توجه به روند کوهزایی کالدونین احتمالا میتواند مربوط به آن باشد، ولی جنبش چپگرد آن در سیمرین پیشین محرز است.
گسل میامی (My)
این گسل در شمال کویر بزرگ نمک از شاهرود گذشته و احتمالا از شرق به گسل درونه و از غرب به گسل عطاری میرسد. مرز شمالی سنگهای آمیزه رنگی در ناحیه عباسآباد - میامی بوده و دو واحد ایران مرکزی و بینالود را از هم جدا میکند.
گسل درونه (گسل بزرگ کویر) (D)
این گسل از شمال نایین به طرف شرق تا مرز افغانستان به طول ۷۰۰ کیلومتر امتداد دارد و کویر بزرگ ایران مرکزی را در بخش شمالی محدود میکند. آخرین جنبش آن راستگرد بوده است و مرز جنوبی ناحیه کاشمر - درونه را مشخص میکند که آمیزههای رنگین گسترش دارند. روند گسل درونه از شمال نائین به طرف شرق قدری به شمال متمایل و سپس به حالت قوسی درآمده است و سرانجام به طرف شرق-جنوب شرقی تا مرز افعانستان کشیده میشود. نام آن از بخش درونه واقع در جنوب کاشمر گرفته شدهاست.
گسل قم - زفره (QZ)
این گسل از نواحی قم تا زفره (شمال شرق اصفهان) ادامه دارد و از نوع گسل های راستگرد است که در خروج و بوجود آمدن سنگهای آذرین دوره ایوسن نقش اساسی داشته است. گسل قم-زفره همانطور که ذکر شد احتمالا دنباله گسل تبریز است.
گسل دهشیر - بافت (Db) (گسل نایین- بافت)
با روند شمال غربی- جنوب شرقی از نایین و دهشیر یزد تا بافت کرمان کشیده شده است. حد غربی و جنوب غربی آن فرورفتگیهای گاوخونی ، ابرکوه و سیرجان را مشخص میکند. در طول این گسل، بیرون زدگی های آمیزه رنگی بویژه در نواحی نایین مشاهده میشود.
گسل پشت بادام (P)
این گسل بصورت قوسی از نواحی پشت بادام(یزد) میگذرد و به سمت جنوب شرق متمایل میشود. فعالیت گسل پشتبادام به فاز کاتانگایی مربوط است و در مزوزوئیک با فعالیت مجدد در ایجاد ساختارهای فرازمین و فروزمین موثر بوده است. این گسل با گسلهای دیگری همچون گسل چاپدونی موازی است و مرز شرق کویر نمک را محدود میکند.
گسل کلمرد (Km)
قدرت این گسل در شرق ایران مرکزی و در بخش غربی سپر قدیمی کلمرد قرار دارد. این گسل به پرکامبرین بالایی میرسد، ولی در فاز کالدونین نیز فعال شده و روند آن که ابتدا شمالی- جنوبی بوده و به سمت شرق متمایل شده است. گسل کلمرد از نوع راستگرد و باعث تغییرات رخسارهای در مزوزوئیک شدهاست.
گسلهای شرق و جنوب شرقی ایران
گسل هریرود (H)
این گسل با روند شمالی- جنوبی مسیرهای رود هریرود (مرز ایران و افغانستان) و رود تجن را طی میکند و در نواحی ترکمنستان و کوههای اورال شوروی نیز عملکرد خوبی داشته است. جنبش آن چپگرد بوده و در طرفین آن سنگهای ژوراسیک و کرتاسه جابجا شده است. این گسل بخش غربی بلوک هلمند را محدود کرده است و از مغرب دشت زابل گذشته و به زاهدان میرسد. طول قسمتی از گسل هریرود که در ایران قابل تشخیص میباشد ۸۲۵ کیلومتر است. این گسل در فاز کاتانگایی فعال شده و در فازهای بعد نیز فعالیت آن تداوم داشته است.
گسل نهبندان (Nb)
گسلی است با روند شمالی-جنوبی که حد شرقی بلوک لوت را محدود میکند. طول آن حدود ۷۵۰ کیلومتر است و در بخش جنوب به سمت شرق متمایل شدهاست و بالاخره به طرف مرز ایران و پاکستان ادامه مییابد که نبوی دلیل آن را ترکیب این گسل از سه گسل مجزا میداند. اولین جنبش گسل نهبندان را به پرکامبرین نسبت میدهند که در فازهای دیگر نیز تداوم داشته است. سنگهای دو طرف آن کرتاسه بالایی ایوسن است، ولی اطراف ده سلم سنگهای دگرگونی پالئوزوئیک را جابجا کرده است.
گسل نایبند (N)
این گسل نیز روند شمالی-جنوبی دارد و طول آن از ناحیه بشرویه تا بم ۶۰۰ کیلومتر است. این گسل حد غربی بلوک لوت را محدود میکند و بویژه در تشکیل حوضه رسوبی طبس و پیدایش کوههای مشتری نقش مهمی داشته است. گسل نایبند قدیمیترین بیرونزدگیهای منطقه را که به دوره دونین تعلق دارد جابجا کردهاست به همین جهت احتمال داده میشود که سن آن به قبل از دونین و حتی به پرکامبرین برسد.
گسل بشاگرد (B)
گسل بشاگرد در کوههای بشاگرد جنوب جازموریان از قصر قند میگذرد و با روند شرقی-غربی به طرف مرز ایران و پاکستان ادامه مییابد. در امتداد این گسل و گسلهای کوچکتر ناحیه رخنمونهای آمیزه رنگین مشاهده میشود. این گسل احتمالا دنباله گسل زاگرس بوده که گسل میناب با روند شمالی-جنوبی خود آن را از گسل زاگرس جدا و جابجا کرده است.
گسلهای زاگرس
گسل زاگرس (Z)
گسلی است که در بخش شمالی شرقی زاگرس با روند شمال غربی-جنوب شرقی و شیب تندگاه بطور عمودی مشخص میشود و بصورت گسل معکوس عمل کرده است. این گسل بویژه در نواحی لرستان تا مریوان ادامه دارد و پس از ورود به عراق دوباره بطرف ایران برگشته است و به سردشت میرسد
(نبوی ۱۳۵۵) . دنباله این گسل در امتداد جنوبی غربی از نواحی فارس میگذرد. طول گسل زاگرس حدود ۱۳۵۰کیلومتر است.
در نواحی فارس ، گسل زاگرس دارای شیب کمتری است و اغلب بصورت روراندگی مشاهده میشود. جنبش آن راستگرد بوده و رسوبات تبخیری کامبرین پیشین را که عملا باید در حوضه تبخیری قطر - کازرون تشکیل شده باشند در ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتری دورتر (در زردکوه) قرار داده است. مجموعه آمیزههای امینولیت و رادیولاریتهای زاگرس در نواحی کرمانشاه و در نواحی نیریز فارس در امتداد این گسل تراستی قرار دارد. زمان جنبش اولیه گسل زاگرس را به پرکامبرین نسبت میدهند که در دورههای بعد نیز جنبش آن ادامه داشته است.
گسل کازرون (Kz)
طول این گسل حدود ۵۰۰ کیلومتر است و روند تقریبی شمالی- جنوبی دارد و از نوع گسلهای راستگرد است. این گسل باعث جابجایی منطقه زاگرس و سکوی عربستان شدهاست. بنابراین مرز سکوی عربی با زاگرس ایران را مشخص میکند. زمان جنبش آن را به پرکامبرین نسبت میدهند، ولی در کوارتز دوباره جنبش آن شروع و زلزلههای قر - کازرون نمایانگر جنبش عهد حاضر آن است.
گسل میناب (M)
نام قبلی این گسل زندان بوده است و آن را راستگرد میدانستند ولی جنبشهای اخیر آن و جابجاییهای رسوبات پادگانههای آبرفتی ساحلی سوئد جنبشهای چپگرد این گسل است. این گسل در بخش شمالی توسط گسل زاگرس قطع شده است ولی ادامه آن در طرفهای دیگر گسل بشاگرد و زاگرس ملاحظه میشود.
به نظر میآید که گسل میناب ادامه گسل نایبند باشد و جنبش آن نیز میتواند مشابه گسل نایبند باشد. روند این گسل شمالی-جنوبی است و از طرف جنوب وارد عمان میشود. این گسل از نظر اینکه در جهت و روند زمین ساختی مهم اورال-عمان و ماداگاسکار قرار دارد حائز اهمیت است. /آبان۱۳۹۸خبرگزاری موج.
توضیح مدیریت سایت-پیراسته فر:گسل تبریز کجاست؟
«گسل تبریز» یکی از ساختارهای خطی ایران است که در طول ۱۰۰ کیلومتری از کوههای میشو (در غرب) تبریز تا بستان آباد (در شرق) این شهر قابل ردیابی است.
گسل تبریز
مشاوره-روانشناسی