خانه مشاور

 مراحل چهارگانه سونوگرافی

سونوگرافی های روتین بارداری 

۱- اولین سونوگرافی Early OB می باشد که برای تشخیص قلب، جفت و Yolk Sac می باشد که در هفته ی 6 بارداری انجام می شود.

۲-دومین سونوگرافی، سونوگرافی NT (غربالگری سه ماهه اول) است که برای تشخیص بیماری های ژنتیکی از جمله سندروم داون، Trisomy 18, Turnur Syndrom انجام می شود که بین هفته 11 الی 13 هفته و 6 روز انجام پذیر است.

۳- سومین سونوگرافی، سونوگرافی تشخیص Anomaly جنین است که برای اطمینان پیدا کردن از سلامت کامل جنین می باشد. در این سونوگرافی تمام اجزای بدن جنین از قبیل قلب، کلیه و مثانه، کبد، ستون فقرات، انگشتان دست و پا، مغز و اجزای صورت و اجزایش  برای مشکلات احتمالی مانند مشکلات قلبی و ژنتیکی و کلیه و کبد بررسی می شود.همچنین جنسیت جنین به طور قطعی قابل تشخیص است.

۴-سونوگرافی چهارم که اغلب برای بررسی ضربان قلب جنین، میزان مایع آمنیوتیک، سلامتی جنین (Biophysical) . 

سئوال: انجام چند بار سونوگرافی در طول دوران بارداری الزامی است؟

جواب:چهار مرتبه.

۱-بار اول در ابتدای بارداری برای آنکه مشخص شود بارداری در داخل رحم است یا خارج از آن

۲-بار دوم در هفته ۱۲ است

۳-بار سوم در هفته ۲۲

۴- بار چهارم در هفته ۳۲

البته برای بارداربودن ویانبودن بایدآزمایش خون"بتا"داد ویاازبیبی چک استفاده کرد

توضیحات۴مرحله سونوگرافی

۱-سونوگرافی اول جنین در دوران بارداری و حاملگی: در اولین سونوگرافی بارداری مسائلی نظیر وضعیت قرارگیری جنین (در داخل رحم قرار دارد یا خارج از رحم ؛ یعنی بارداری داخلی رحمی صورت گرفته یا خارج رحمی) ، زنده یا مرده بودن جنین ، رشد جنین و سن حاملگی مورد ارزیابی قرار می گیرند. به وسیله سونوگرافی می توان رشد جنین را از هفته ششم بارداری تا هفته هشتم بارداری مورد ارزیابی قرار داد ؛ بهترین زمان برای تعیین سن دقیق بارداری و حاملگی (البته با تخمین ۱ هفته) ، هفته هشتم بارداری است پس بنابر این بهترین زمان سونوگرافی اول بارداری در همان هفته هشتم بارداری می باشد.
 

۲-سونوگرافی و تست غربالگری جنین در سه ماهه اول بارداری و حاملگی: دومین سونوگرافی متداول بارداری بین هفته یازدهم تا هفته چهاردهم بارداری انجام می گیرد. به این سونوگرافی ، سونوگرافی و تست غربالگری سه ماهه اول بارداری هم گفته می شود.

سونوگرافی سه ماهه اول حاملگی به همراه آزمایش خون و تست غربالگری خون مادر انجام می شود. یکی از مواردی که در سونوگرافی سه ماهه اول بارداری و آزمایش خون سه ماهه اول بارداری مادر مورد بررسی قرار می گیرد ، ناهنجاری های کروموزومی جنین مثل سندرم داون (منگولیسم) است. سونوگرافی سه ماهه نخست حاملگی همچنین زنده بودن جنین و سن بارداری را تایید می کند و نیز در این سونوگرافی می توان بارداری دو قلو را تشخیص داد.

۳-سونوگرافی سه ماهه دوم بارداری و تست غربالگری خون: سومین سونوگرافی متداول بارداری بین هفته پانزدهم تا هفته بیست و دوم بارداری انجام می گیرد که به این سونوگرافی ، تست غربالگری خون هم گفته می شود. همانطور که مشخص است در اینجا بیماری های خونی جنین واجزایش مورد بررسی قرار می گیرند. لازم به ذکر است که این دومین تست غربالگری خون است و بار اول آن همزمان با سونوگرافی دوم بارداری صورت می گیرد.

۴-سونوگرافی ماه آخر بارداری و حاملگی: چهارمین سونوگرافی معمول و متداول بارداری و حاملگی، سونوگرافی ماه آخر بارداری است که در آخرین ماه از بارداری انجام می شود و هدف عمده از سونوگرافی ماه آخر بارداری ، تعیین وضعیت قرارگیری جنین درون رحم مادر است. بهترین حالت قرارگیری جنین در رحم مادر مخصوصا برای زایمان طبیعی آن است که سر جنین به سمت پایین و به طرف دهانه رحم قرار گرفته باشد.

سئوال: در هر سونوگرافی چه مسایلی بررسی می شود؟

جواب: این بستگی به سن جنین دارد. در سونوگرافی که در ابتدای بارداری انجام می شود پزشک می خواهد مطمئن شود بارداری در داخل رحم اتفاق افتاده یا خارج از رحم است. در هفته ۱۲ جنین بسیار شبیه به نوزاد است و پزشک، اندام های متفاوتی مانند پشت گردن، بینی، معده، مثانه، شکل و فرم سر و متقارن بودن اعضا را چک می کند.

در این هفته به وضوح صدای قلب جنین شنیده می شود. آنچه برای پزشک بیش از هر چیز دیگری مهم است اندازه گیری قد جنین از نوک سر تا پایین باسن است تا بتواند سن دقیق بارداری را اعلام کند.

نکته بعدی اندازه گیری عرض گردن است که اگر بالاتر یا مساوی با ۳ میلی لیتر باشد، پزشک آزمایش آمنیوسنتز (نمونه برداری از پرزهای جنینی شناور درون مایع آمنیون) تجویز می کند تا احتمال وجود هرگونه آنرمالی کروموزمی شناخته شود. در هفته بیست و دوم بارداری جنین از بالا تا پایین چک می شود. آنچه بیش از هر چیز دیگری مورد توجه پزشک است، مشاهده اندام های داخلی به ویژه قلب و سر است.

پزشک همچنین میزان رشد جنین و کیفیت تبادلات بین مادر و جنین به کمک بند ناف و جفت و مایع آمنیونی را هم چک می کند. در این هفته آنچه بر صفحه مانیتور مشخص می شود، جنینی است که مدام حرکت می کند و تمام اندام های او شکل گرفته است. همچنین زمان ایده آلی برای فهم این موضوع است که جنین شما دختر است یا پسر. در هفته ۳۲ بارداری بررسی اندام های مغزی اهمیت زیادی پیدا می کند و اینکه رشد جنین در حد طبیعی است یا خیر. در واقع در این هفته جنین شما بزرگ شده و جای کمتری برای حرکت دارد. به همین دلیل آنچه شما در صفحه مانیتور مشاهده می کنید، چندان قابل تشخیص از هم نیست چون اندام های جنین در هم جمع شده است.

سئوال: در چه شرایطی بیش از این ۴ مرتبه سونوگرافی تجویز می شود؟

جواب:در صورتی که مشکلی در سونوگرافی دیده شود یا خانم باردار مبتلا به فشار خون یا دیابت یا بیماری های دیگر باشد یا احتمال کوچک بودن جنین داده شود یا بارداری چندقلو باشد، لازم است تعداد سونوگرافی ها بیشتر شود.

سئوال: در این شرایط معمولا در کدام هفته ها تعداد سونوگرافی ها بیشتر می شود؟

ـ معمولا در سنین بالاتر بارداری و نزدیک به پایان بارداری (بین ۲۸ تا ۳۶ هفتگی) احتمال تکرار سونوگرافی به فاصله ۲ تا ۳ هفته بسیار زیاد است.

سئوال: آیا انجام بیش از حد سونوگرافی هم می تواند مضر باشد؟

جواب:بله؛ نباید این را فراموش کرد که سونوگرافی به هر حال از جنس امواج است و می تواند جنین را گرم کند و در صورتی که به دلایلی پزشک تعداد سونوگرافی بیشتری تجویز کند، انجام سونوگرافی دوبعدی بلااشکال است اما به ویژه سونوگرافی سه بعدی و چهاربعدی که در آن از چند جهت به جنین اشعه تابانده می شود، می تواند سبب بالا رفتن درجه حرارت جنین شود و در سنین پایین بارداری انجام آن اصلا توصیه نمی شود؛ چون سبب داغ شدن قلب جنین خواهد شد. سونوگرافی نوعی تکنولوژی است که فقط در شرایط لازم باید مورد استفاده قرار بگیرد.

سونوگرافی های دیگر-غیرضرور

برخی اندازه گیری ها شامل موارد زیر می باشد:

ساک حاملگی (GA)

ساک حاملگی (GA) یک ساختار داخل رحمی اطراف بارداری است که می تواند برای تعیین حاملگی داخل رحم (IUP) مورد استفاده قرار گیرد. هفته بارداری را می توان با دقت 5 روز تعیین کرد.

طول تاج-کفل (CRL)

اندازه گیری طول تاج-کفل، فاصله ی بین قسمت بالایی جنین و کفل آن است. این طول را می توان بین هفته ی 7 تا 13 انجام داد و تقریبا تخمین دقیقی از سن بارداری حاصل می شود. یک نکته ی مهم که باید مورد توجه قرار گیرد این است که هنگامی که موعد مقرر توسط اندازه گیری های دقیق CRL تعیین می شود، نباید توسط اسکن های بعدی تغییر کند.

اندازه گیری عرض سر (BPD)

این اندازه گیری شامل عرض بین دو طرف سر جنین است. معمولا عرض سر جنین بعد از 13 هفته اندازه گیری می شود. این مقدار از 2.4 سانتیمتر در 13 هفته به 9.5 سانتیمتر در اواخر دوران بارداری افزایش پیدا می کند. نوزادان مختلف با وزن یکسان ممکن است سایز سر متفاوتی داشته باشند بنابراین مقرر کردن زمان زایمان در بخش های بعدی حاملگی غیر قابل اعتماد خواهد بود.

در بیشتر جنین هایی که تریزمی 21 و یا دیگر اختلالات کروموزومی دارند استخوان بینی در هفته 11 تا 13 بارداری قابل مشاهده نیست. در هفته 11 تا 13، مایع جمع شده در پوست زیر گردن جنین را اندازه می گیرند که به آن Nt می گویند.

طول استخوان ران (FL)

در این اندازه گیری، معمولا طولانی ترین استخوان در بدن اندازه گرفته شده و نشان دهنده ی رشد طولی جنین است. کاربرد آن مشابه BPD است. این مقدار از 1.5 سانتیمتر در هفته ی 14 به 7.8 سانتیمتر در اواخر بارداری می رسد.

دور شکم (AC)

تنها اندازه گیری مهم در اواخر بارداری، اندازه گیری دور شکم است. این اندازه گیری نشان دهنده ی اندازه و وزن جنین است. اندازه گیری پیاپی در بررسی و نظارت بر رشد جنین می تواند موثر باشد. این اندازه گیری نباید برای مقرر کردن زمان زایمان مورد استفاده قرار گیرد.

برآورد وزن جنین (EFW)

وزن جنین را می توان با دقت زیاد و با استفاده از معادلات چند جمله ای شامل BPD ،FL و AC تخمین زد. نرم افزارهای کامپیوتری و نمودارهای مختلفی برای این اندازه گیری در دسترس است. به عنوان مثال، BPD=9 و Ac=30 وزن تقریبی 2.85 کلیوگرم را خواهد داد.

ضربان قلب جنین (FHR)

ضربان قلب جنین در رحم مادر بین 120 تا 160 ضربان در دقیقه (bpm) متغیر است. از هفته ششم بارداری اندازه گیری می شود. ضربان تا هفته دهم به 170(bpm) افزایش می یابد و پس از آن در ترم به 130(bpm) کاهش می یابد.

استخوان بینی Nasal bone

در بیشتر جنین هایی که تریزمی 21 و یا دیگر اختلالات کروموزومی دارند استخوان بینی در هفته 11 تا 13 بارداری قابل مشاهده نیست. در هفته 11 تا 13، مایع جمع شده در پوست زیر گردن جنین را اندازه می گیرند که به آن Nt می گویند./منابع :روزنامه سلامت ودیگررسانه ها