خانه مشاور

در بدن ما عواملی وجود دارند که ما را در مقابل بیماری ها محافظت می کنند . این عوامل دستگاه دفاعی ما را تشکیل می دهند .بدن ما دارای دفاعی در مقابل عوامل بیماری زا می باشد که سیستم ایمنی نامیده می شود .این سیستم شامل سلول ها و پروتئین هایی می باشند که در تمام بدن حرکت می کنند و با عوامل بیماری زا مبارزه می کنند .عوامل بیماری زا تلاش می کنند تا از دفاع سیستم ایمنی فرار کنند. بعضی وقتها برای خود پوششی ایجاد می کنند تا سیستم ایمنی آنها را نشناسد.بعضی وقتها برای خود پوشش ضخیمی ایجاد می کنند تا سیستم ایمنی نتواند آنها را از بین ببرد و حتی بعضی وقتها تلاش می کنند تا آنها سیستم ایمنی را از بین ببرند. با  این  حال  سیستم  ایمنی  می داند  که چگونه عوامل بیماری زا  را شناسایی کند و از بین ببرد . اغلب سلول های چند هسته ای فاگوسیت در خون حرکت می کنند .

وقتی عامل بیماری زا وارد بدن می شود ، آن را حس می کنند. در این هنگام سلول های فا گوسیت به سمت عامل بیماری زا می روند و آن را می بلعند. سپس کیسه های حاوی مواد شیمیایی درون سلول ها  فاگوسیت عامل بیماری زا را از بین می برند . در واقع وقتی که میکروب هضم شد ، گروهی از آنزیم ها  و مواد شیمیایی به وجود می آیند و میکروب ها را می کشند .ارسال پیام از طرف سلول های T فاگوسیت این روند را می تواند تسهیل کند .همچنین سلول های  T یاریگر پیامهایی را به سلول هایB  ارسال می نمایند  تا آنتی بادی تولید نمایند .آنگاه عامل بیماری زا توسط آنتی بادی اختصاصی پوشیده می شود .سپس  سلول  چند  هسته ای  فاگوسیت  به وسیله  اتصال به آنتی بادی به عوامل بیماری زا ( میکروب ) متصل می شود . پس از اتصال به  عامل  بیماری زا ، سلول  فاگوسیت با در برگرفتن آن شروع به بلعیدن آن می نماید .

از طرف دیگر سلول های T   یاریگر با ارسال پیام های دیگری به سلول های T کشنده به آنها برای کشتن سول های  آلوده به ویروس کمک می کنند . ویروس ها ممکن است به سلولهای بدن حمله نمایند . پس  از  ورود  ویروس های  به  سلول های  بدن  شروع  به  تکثیر  می نمایند  و تعداد زیاد ویروس ها سبب بیماری می شوند . در این هنگام است که وجود سلولهای   کشنده مانع پخش ویروس ها در بدن می شوند . تعداد کمی از ویروس ها که فرار کرده باشند نیز توسط آنتی بادی از بین می روند.همچنین باید توجه داشت که سیستم کمپلمان  نیز نقش بسیار مهمی در از بین بردن باکتریها دارد.

دستگاه دفاعی بدن شامل دو قسمت می باشد :

1- سدهای دفاعی اولیه

2- سیستم ایمنی

3- سدهای دفاعی اولیه بدن شامل قسمت های زیر می باشند :

پوست

 چشم ها

•  بینی
• دهان
•  و ریه ها

این سدهای دفاعی اولیه از طریق سطوح پوششی خود مانع ورود بسیاری از عوامل بیماری زا به داخل بدن می گردند .

2- سیستم ایمنی ، سیستم دفاعی بسیارپیچیده ای شامل گلبول های سفید و یک سری مواد پروتئینی موجود در خون می باشد که هر کدام نقش خاصی را به عهده دارند .

سیستم ایمنی به طور معمول سلامتی بدن را حفظ می کند . این سیستم می تواند عوامل بیگانه مهاجم را شناسائی کند و پس از آن به وسیله ارسال سلول ها و پروتئین های خاصی واکنش نشان دهد تا آنها را از بین ببرد ، به این عمل پاسخ ایمنی گفته می شود .

عملکرد خوب سیستم ایمنی سبب محافظت بدن در مقابل بیماری های عفونی می شود و با خارج کردن سلول های مرده و آسیب دیده تعادل بدن را حفظ می کند. در واقع مهمترین عملکرد سیستم ایمنی بدن : مقابله با عوامل بیماری زا می باشد.

سیستم  ایمنی  طبیعی ، توانایی کشتن عوامل بیگانه را فراهم می نماید و مانع انتشار عفونت ها در بدن می گردد و به بیماری بهبودی می بخشد .سیستم ایمنی در واقع یک  شبکه سراسری انتشار یافته در بدن می باشد .که اندام ها ، بافت ها ، سلول ها و مواد پروتئینی با یکدیگر به شکلی کار می کنند که بدن را در مقابل مهاجمین خارجی محافظت نمایند .

 لوزه ها

 تیموس

 طحال

 غدد لنفاوی

 کبد

 مغز استخوان

اجزای سیستم ایمنی در تمام  بدن پراکنده اند . این اجزا شامل غدد لنفاوی موجود در قسمت های مختلف بدن و گلبول های سفید موجود در گردش خون می باشند.

مغز استخوان ، تیموس ، طحال ، کبد ، لوزه ها ، غدد لنفاوی و خون همگی در پاسخ ایمنی نقشی دارند . این اجزا کمک می کنند تا سلول ها و پروتئین هایی که نقش جنگندگی با عوامل بیگانه را دارند ، در آن ها ساخته شوند ، ذخیره شوند و سپس وارد عمل گردند .

مغز استخوان بافت نرم درون استخوان ها می باشد که منشاء تولید سلول های خونی است .

تیموس اندامی است که پشت استخوان های سینه قرار دارد و محل بلوغ گروهی از لنفوسیت ها می باشد .

طحال که در قسمت بالا و چپ شکم قرار دارد فعالیت بسیاری از اجزای سیستم ایمنی را هدایت می کند.

کبد در قسمت بالا و راست شکم قرار دارد نیز یکی از اندام های مهم در دستگاه دفاعی بدن می باشد .

لوزه ها که در قسمت حلق و عقب ناحیه دهانی قرار گرفنه اند ، به عنوان بخشی از سیستم ایمنی بدن محسوب می گردند .

• لنفوسیت ها که گروهی از گلبولهای سفید خونی هستند به وسیله عروق خونی یا عروق لنفاوی در سراسر بدن حرکت می کنند . عروق لنفاوی مایه شفافی را به نام لنف حمل می کنند . در مسیر عروق خونی و عروق لنفاوی ، بافت های لنفاوی کوچکی به نام غدد لنفاوی وجود دارند که سلول های ایمنی در آنها جمع میشوند .

بافت لنفاوی در بخش های مختلفی از بدن به خصوص در طول مجاری گوارشی ، مجاری هوایی و ریه ها یافت می شوند . تعدادی از این بافت ها شامل لوزه ها ، آدنوئیدها و آپاندیس می باشند .

سیستم دفاع ایمنی بدن شامل اجزای زیر می باشد :

1- سیستم دفاعی هومورال یا پادتن ها ( آنتی بادی ها )

2- سیستم دفاعی سلول

3- سیستم دفاعی فاگوسیتی

4- سیستم دفاعی کمپلمان

سیستم دفاعی هومورال

 یکی از اجزای دستگاه دفاعی بدن سلول های B  ( لنفوسیت های B  ) هستند .

سلول های ایمنی B  وقتی که علامت خطر را دریافت می کنند تغییرات مهمی در آنها صورت  می گیرد . آنها تولید مواد شیمیایی پر قدرتی را در خون آغاز می نمایند . این موارد شیمیایی ایمونوگلوبولین ها ( گاما گلوبولین ها ) می باشند که به نام آنتی بادی ها یا پادتن ها نیز نامیده می شوند . هریک از آنتی بادی ها ( IgA ، IgG   ، IgM  ) نقش مشخص و مهمی در حفظ سلامت ما بر عهده دارند . آنها در واقع نگهبانان بدن ما هستند و ما را از ابتلا به بیماری ها محافظت می کنند .

پلاسماسل که قدرت تولید آنتی بادی ها را دارند ، تبدیل می شوند .

آنتی بادی ها به ما کمک می کنند تا در صورت ابتلا به عفونتها بهبود یابیم . آن ها عوامل خارجی مانند ویروس ها ، قارچ ها و باکتری ها را می کشند و از بدن دور می کنند . آن ها عوامل بیگانه مهاجم ( و سایر عوامل خارجی ) را می پوشانند و احاطه می کنند که این عمل سبب ضعیف شدن این عوامل مهاجم و تخریب آنها می گردد . همچنین از ابتلای ما به عفونت مشابه در بدن جلوگیری می کنند . وقتی عامل عفونت وارد بدن می شود اولین آنتی بادی که ساخته می شود تا خون و سایر دستگاه های بدن را در مقابل عوامل بیماری زا حفاظت نماید ، آنتی بادی IgM  است .

به عبارت دیگر ایمونوگلوبولین M  اولین عاملی است که به عوامل خارجی حمله میکند. آنتی بادی های IgG   که در خون و بافت ها یافت می شوند . بخش عمده آنتی بادی ها را تشکیل می دهد و دفاع در مقابل میکروب ها را به عهده دارند . IgG  بیش ترین گروه آنتی بادی ها را تشکیل می دهد که خود به 4 زیر گروه تقسیم می شود : 

1- IgG4

2- IgG3

3- IgG2

4- IgG1

ایمونو گلوبولین های A   در مایعات بدن مانند : اشک ، بزاق ، موکوس ، مخاط و شیره معده ترشح می گردند که بافت های مخاطی موجود در راه های ورودی بدن مانند دهان بینی ، ریه ها و روده ها را محافظت می کنند .

در خیلی از اوقات هم ایمونوگلوبولین ها همه همکاری می کنند تا عوامل بیماری زا را از بین ببرند .

سیستم دفاعی سلولی

یکی دیگر ازاجزای سیستم ایمنی سلولی بدن ، سلول های T   ( لنفوسیت های T ) هستند. نقش این سلول ها هم بسیار مهم است .این سلول ها در خون قرار دارند ولی می توانند به تمام نقاط دیگر بدن نیز بروند. سلول های T  شامل سه نوع می باشند : 

1- سلول های T  کشنده

2- سلول های T  یاریگر

3- سلول های T  مهار کننده 

سلول هایT  کشنده  به صورت مستقیم به عوامل بیگانه مهاجم حمله می کنند و آنها را می کشند .سلول های T  یاری گر ، سلول های T  کشنده را راهنمایی می کنند تا عوامل بیماری زا را بکشند .همچنین سلول های T   یاریگر با ارسال پیغام هایی در ساخت آنتی بادی به سلول های B کمک می کنند .وقتی دیگر نیازی به تولید آنتی بادی نباشد ، سلول های T   مهار کننده به سلول های B  اعلام می کنند که دیگر می توانند تولید آنتی بادی را متوقف سازند و به سیستم ایمنی میگویند که تا اطلاع ثانوی کار تمام شده است ، در واقع آنها کنترل پاسخ های ایمنی را به عهده دارند . 

سیستم دفاعی فاگوسیتی

یکی دیگر از اجزای مهم سیستم دفاعی بدن فاگوسیت ها ( سلول های خورنده ) هستند. فاگوسیت ها عوامل بیگانه مهاجم را می خورند و از بین می برند ( ماکروفاژها ). همچنین در زمان بروز عفونت یا ورود عامل خارجی یکسری علامت های شیمیایی را برای سایر فاگوسیت ها می فرستند که به کمک بیایند . به عبارت دیگر فاگوسیت ها ( ماکروفاژها ) سلول های سفید خونی بزرگی هستند که مانند جاروبرقی عمل می کنند و عوامل مهاجم  را می بلعند . نوتروفیل ها و مونوسیت ها از انواع فاگوسیت ها می باشند که دارای کیسه های حاوی مواد شیمیایی هستند که در تخریب عوامل مهاجم ، کمک می کنند .

 سیستم دفاعی کمپلمان

آخرین سیستم دفاعی کمپلمان ها می باشند . این سیستم بیش از 20 جزء پروتئینی دارد که وقتی فعال شوند به شکل پله پله ( مانند آبشار پشت سر هم ) عمل می کنند تا بدن ما را در مقابل عفونت محافظت کنند.

کمپلمان ها مانند آنتی بادی ها عوامل بیگانه مهاجم را می پوشانند تا در خوردن و کشتن آنها بوسیله فاگوسیت ها آسان تر گردد . همچنین زمانی که کمک بیشتری نیاز باشد کمپلمان پیام هایی را برای فاگوسیت ها می فرستند . همچنین در از بین بردن عوامل بیگانه به آنتی بادی ها کمک می کنند . اجزای سیستم کمپلمان به همراه آنتی بادی IgG   و فاگوسیت ها با هم کار می کنند تا عوامل بیماری زا را هرچه زودتر از بین ببرند .

وقتی که آنتی بادی ها و یا کمپلمان عوامل بیگانه مهاجم را می پوشانند ، خوردن این عوامل برای فاگوسیت ها راحت تر می گردد .اجزای سیستم ایمنی برای عملکرد بهتر نیاز به کمک سایر اجزای ایمنی دارند .

گاهی سلول های ایمنی با یکدیگر از طریق تماس فیزیکی مستقیم ارتباط  برقرار می کنند و گاه از طریق رها کردن پیغام های شیمیایی .وقتی عفونت در نقطه هایی از بدن آغاز می شود علائمی به سر تا سر بدن فرستاده میشوند تا تعداد زیادی از سلول های ایمنی به محل عفونت بروند .در واقع سلول های B  ، سلول های T  ، فاگوسیت ها و کمپلمان با یکدیگر تلاش میکنند تا ما را در مقابل عوامل بیگانه مهاجم ( عوامل بیماری زا ) محافظت نمایند .

نقص ایمنی

نقص ایمنی یک بیماری دستگاه دفاعی بدن می باشد . نقش مهم دستگاه ایمنی مقابله با عفونت ها است . بنابراین وقتی قسمتی از سیستم دچار کمبود باشد و یا به درستی کار خود را انجام ندهد نقص ایمنی به وجود می آید .عملکرد سیستم ایمنی ناقص برای کشتن عوامل بیماری زا موثر نیست و این امر منجر به عفونت های مکرر می گردد .  بنابراین بیماران مبتلا به نقص ایمنی ، مستعد ابتلا به عفونت ها هستند .

بیماری های نقص ایمنی به گروهی از بیماری ها گفته می شود که اختلالاتی در سیستم دفاع ایمنی بدن وجود دارد . فردی که به یکی از این بیماری ها مبتلا باشد دفاعی در مقابل عفونت ها ندارد و یا اگر داشته باشد بسیار کم است . در نتیجه فرد می تواند به تعداد زیادی عفونت ها ( از سرما خوردگی مکرر و سایر عفونت های تنفسی گرفته تا بیماری های پوستی و گوارشی و عفونت مفصلی ) مبتلا گردد که علائم مختلفی را در گوش ، بینی ، حلق ، سینه ، روده ها ، مفاصل و پوست ممکن است ایجاد نماید .

تقریبا" همگی ما به عفونت های سرما خوردگی مبتلا می شویم .ولی فقط تعدادی از افراد به عفونتهای شدید مانند عفونت ریه ( پنومونی ) و عفونت پرده مغزی ( مننژیت ) مبتلا می گردند .

 و فقط در عده کمی از افراد این عفونت ها به طور مکرر اتفاق می افتد .اغلب انتظار داریم که پس از ابتلا به عفونت ، بهبودی به سرعت حاصل می گردد که به این بهبودی ناشی از عملکرد خوب سیستم دفاعی ( ایمنی ) بدن و گاهی به کمک آنتی بیوتیک صورت می گیرد .فقط در تعداد از بیماران این عفونت ها به طور مکرر اتفاق می افتد . نقص ایمنی اولیه ممکن است ارثی باشد و یا ممکن است عوامل دیگری در بروز آن دخالت داشته باشد .

 بیماری نقص ایمنی به دو گروه اولیه ( اغلب ارثی ) و ثانویه ( در نتیجه سایر بیماری ها مانند سرطان ،  ایدز ، پیری ، سوء تغذیه و یا داروها ) تقسیم می شوند .وقتی نقص ایمنی ارثی باشد به آن نقص ایمنی اولیه گفته می شود که نقص به صورت اولیه در کروموزوم انسانی قرار دارد و از والدین به فرزندان انتقال می یابد .